خوانشی نو از اهداف سید رضی در گردآوری نهج البلاغه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر همکار پژوهشکده بین المللی امام رضا علیه السلام، جامعه المصطفی شعبه خراسان

10.22034/pnt.2026.3537.1140

چکیده

نهج‌البلاغه به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین میراث‌های مکتوب اسلامی، کتابی است که هم از حیث بلاغت و زیبایی کلام جایگاهی ممتاز دارد و هم حامل آموزه‌های سیاسی، اخلاقی و اعتقادی امام علی (ع) است. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل متن و توجه به قرائن درون‌متنی و برون‌متنی، به بازخوانی انگیزه‌ها و کارکردهای گردآوری نهج‌البلاغه توسط سیدرضی در قرن چهارم هجری پرداخته است.

در سطح آشکار، قرائن نشان می‌دهد که اهتمام سیدرضی به فصاحت، بلاغت و گزینش سخنان ممتاز امام علی (ع)، در راستای حفظ و عرضه میراث کلام علوی به‌عنوان اوج بلاغت عربی قابل‌تفسیر است. در سطحی فراتر، تحلیل الگوی گزینش متون، برجسته‌سازی برخی مضامین همچون توحید، عدالت، حکومت علوی و نقد بنی‌امیه، و در مقابل، کم‌رنگی یا حذف برخی موضوعات مناقشه‌برانگیز، این احتمال را تقویت می‌کند که نهج‌البلاغه واجد کارکردهایی فراتر از یک اثر صرفاً ادبی بوده است.

ازسوی‌دیگر، توجه به بستر فکری و گفتمانی قرن چهارم هجری، به‌ویژه رواج آثار خِرَدمحور قرن چهارم در فضای آل بویه و هم‌عصری سیدرضی با متفکرانی چون ابن مسکویه، امکان تفسیر نهج‌البلاغه را به‌عنوان پاسخی درون دینی به نیازهای اخلاقی، اعتقادی و سیاسی آن عصر فراهم می‌سازد. براین‌اساس، می‌توان نهج‌البلاغه را متنی دانست که در چارچوبی سنجیده، به بازنمایی عقلانیت، عدالت و معنویت علوی پرداخته و در تحکیم گفتمان شیعی و پاسخ‌گویی به چالش‌های فکری زمانه نقش‌آفرین بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 30 خرداد 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار