حوزه علمیه مشهد در مواجهه با دولت رضاشاه، از همکاری محدود تا سرکوب نهادی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 معاون پژوهشی موسسه میراث فقاهت

2 عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم

3 معاون ارتباطات و امور بین الملل دانشگاه ادیان و مذاهب قم

10.22034/pnt.2026.3427.1137

چکیده

مواجهه علمای شیعه با حکام یکی از مسائل مهم ادوار مختلف بوده است در همین رابطه علمای مشهد نقش ویژه ای مخصوصا از دوره مشروطه به بعد داشته اند، این پژوهش به بررسی تحولات حوزه علمیه مشهد از ابتدای دهه ۱۳۰۰ ش تا تثبیت قدرت رضا شاه پهلوی می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش، تحلیل چگونگی اعمال فشار دولت پهلوی بر این نهاد سنتی و پیامدهای آن بر جریان اجتماعی و سیاسی حوزه است. مطالعه حاضر نشان می‌دهد که سیاست حکومت پهلوی در قبال حوزه علمیه مشهد بر الگویی پیچیده استوار بوده است. در مرحله نخست، همکاری محدود و مشروط برخی از علما با دولت، در واکنش به بی‌ثباتی و فساد اداری، به‌منزله تلاشی برای کنترل بحران های بعد از مشروطه تلقی می‌شد؛ اما این رویکرد، به‌سرعت در چارچوب پروژه تمرکزگرا حکومت پهلوی، به ابزاری برای نفوذ، مهار و تضعیف نهاد روحانیت بدل گشت. در نتیجه کوچک‌سازی نهادی حوزه، تبعید و مهاجرت گسترده علما و طلاب و فروپاشی شبکه آموزشی و جایگاه اجتماعی آن بود. نهایتا واقعه مسجد گوهرشاد و سرکوب گسترده، بازداشت علما و تعطیلی حوزه مشهد برای بیش از هفت سال انجامید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌های رضاشاه در این دوره، تلاشی برای تضعیف قدرت اجتماعی و سیاسی روحانیت بود، و منجر به ضربات سخت بر بدنه حوزه علمه گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 26 شهریور 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار