گونه‌شناسی موضوعی و تحلیلی پرسش‌ها و پاسخ‌ها در مناظره‌های امام باقر(ع)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تاریخ و فرقه‌‌های تشیع، دانشکدۀ تاریخ، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

2 عضو هیئت علمی گروه تاریخ اسلام، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.

10.22034/pnt.2026.3932.1183

چکیده

توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی خاص دوره حیات امام‌باقر(ع)، ازجمله سخت‌گیری‌های شدید حکومت اموی، گرایشات فرقه‌ایِ ایجاد شده، غالی‌گری‌های رواج یافته وجعلیات حدیثیِ مسلمان نماهای یهودی، که امام(ع) و شیعیان را نشانه گرفته بودند، اهمیت و تاثیر رویکردهای امام(ع) به مناظره‌ها و استقبال ایشان از برگزاری آن‌ها را آشکار می‌کند. این در حالی است که مناظره‌های امام‌باقر(ع) بیشتر انعکاس تاریخی یافته و در پژوهش‌ها جای تحلیل و کسب نتایج کاربردی از آن‌ها خالی است. بررسی چرائی این موارد، این ‌سؤال اساسی را ایجاد ‌کرده که مناظره‌ها چه نتایجی داشته‌اند و رویکردهای امام(ع) و سائلین در آن‌ها چه بوده ‌است؟ واکاوی این ‌سؤالات، با رویکرد گونه‌شناسانه، موضوعی و تحلیلی در مناظره‌ها از جمله دارای این نتایج بودند: مقام علمی امام(ع) با پاسخ‌های منطقی و اعتراف سائلین به اعلمیت ایشان آشکارمی‌شد، پاسخگویی به شرط دانستن، نشان دهنده پاسخ‌ها از روی علم و اعتراف سائلین به ندانسته‌های‌شان بود و جواب‌های روشن، قابل قبول، متناسب با شخصیت سائلین و عدم پافشاری به کلامی که زمینه پذیرشش نبود، پاسخ‌های امام(ع) را باورپذیر می‌کرد؛ امام(ع) سؤال بی‌ربط ‌را تحمل نمی‌نمودند اما گاهی تصحیح سؤال سائلین به تصدیق و اقرار آن‌ها به اشتباهات‌شان می‌انجامید؛ گاه حاضران در پاسخ‌‌گوئی‌ها نظر ایشان را تایید می‌کردند، برخی با شنیدن پاسخ‌ها صراحتا به درستی و حقانیت پاسخ و اعلمیت امام(ع) اعتراف می‌نمودند، گاه سکوت برخی در نتیجه مناظره، عکس‌العمل آن‌ها در پذیرش پاسخ‌ها بود و گاهی هم در مناظره‌ها بعضی از ابتدا قصدشان، رد، نپذیرفتن یا ایجاد تردید در نظر امام(ع) بود در حالی که هرگز موفق نمی‌شدند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 26 شهریور 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار