گونه‌شناسی ازدواج‌های امامان شیعه با تکیه بر ازدواج‌های قبیله‌ای و سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته رشته تاریخ دانشگاه اصفهان، هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه پیام نور اصفهان، اصفهان، ایران

2 استاد گروه تاریخ و ایران‌شناسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22034/pnt.2026.3822.1178

چکیده

سبک زندگی و سیرۀ ائمه علیهم السلام همواره مورد توجه، تحقیق و تحلیل محققین مسلمان و غیر مسلمان در سطح جهان بوده و هست. در این میان یکی از موضوعات مطرح در زندگی ائمه علیهم السلام مبحث ازدواج‌های آنان می‌باشد. از این رو بررسی و شناخت انواع ازدواج‌ها برای فهم دلایل آن، هدف اصلی این مقاله است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی-توصیفی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای در صدد پاسخ دادن به این سؤال است که حکمت ازدواج‌های متعدد ائمه علیهم السلام چه بوده است؟ یافته‌ها نشان می‌دهد ازدواج‌های ائمه را می‌توان در سه دسته قرار داد که هر کدام از آن‌ها بسته به شرایط خاص زمانی، مناسبات اجتماعی و مصلحت‌های سیاسی شکل گرفتند. در مجموع این ازدواج‌ها را می‌توان تحت سه عنوان ازدواج‌های فامیلی، سیاسی– قبیله‌ای و ازدواج با کنیزان قرار داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1. ابن بابویه، محمدبن علی، کمال الدین و تمام النعمه، به کوشش حسین اعلمی، ج1، بیروت، بی‌نا، 1412ق.
  2. ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن، تذکره الخواص من الأمة بذکر خصائص الأئمة، ج2، بی‌جا، مکتب النینوی الحدیثه، بی‌تا.
  3. ابن حجرعسقلانی، احمد بن علی، التهذب التهذیب، ج1، نجف، دارالکتب الاسلامیه،1377ق.
  4. ابن حزم، علی ابن احمد، جمهره انساب العرب، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۳ق.
  5. ابن خشاب، تاریخ الموالید، در مجموعه نفیس فی التاریخ الائمه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  6. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج 3و8، بیروت، دارصادر، 1405ق.
  7. ابن عبد ربه، ابو عمر احمد بن محمد، العقد الفرید، ج7، بیروت، دارالاحیاء الراث‌العر، 1409ق.
  8. ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، بدایه الهدایه، ج1، قاهره، بی‌نا، 1932م.
  9. ابو مخنف، لوط بن یحیی، وقعه الطف، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1368ش.
  10. ابوالفرج الاصفهانی، علی بن حسسین، الاغانی، ج16، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1407ق.
  11. ابوالفرج الاصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبین، ترجمۀ هاشم رسولی محلاتی، تهران، کتابفروشی صدوق، بی‌تا.
  12. اربلی، علی بن عیسی،کشف الغمه فی معرفه الائمه، ج2 و3، بی‌جا، دارالحوزه،کتابفروشی اسلامیه، بی‌تا.
  13. اعلمی حائری، حسین، تراجم الاعلام النساء، ج2، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1407ق.
  14. امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج 6، بیروت، دارالعارف للمطبوعات، 1304ق.
  15. برقی، ابو جعفر احمد بن محمد خالد، المحاسن، ج2، به کوشش جلال الدین حدث ارموی، تهران، بی‌نا، 1331ش.
  16. بغدادی، محمد ابن حبیب، المحبر، به تصحیح الزه لیختن اشتایتر، ترجمۀ جواد اصغری، تهران، سروش، 1401ش.
  17. بغدادی، محمدبن احمد بن ثلج، تاریخ الائمه، قم، بی‌نا، 1406ق.
  18. بلاذری، احمدبن یحیی، انساب الاشراف، ج 2، دمشق، بی‌نا، 1996م.
  19. حرعاملی، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، ج2، بیروت، داراحیاءالثرات العربیه، 1403ق.
  20. حسینی، سید عبدالله، تعامل شیعیان امامیه با دیگر مسلمانان در سه قرن اول هجری، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1395.
  21. خصیبی، حسین بن حمدان، هدایه الکبری، بیروت، مؤسسه البلاغ، 1406ق.
  22. شیخ صدوق، محمدبن علی، عیون الاخبارالرضا، ج1، قم، بی‌نا، 1363ش.
  23. شیخ مفید، محمد بن محمدبی نعمان، الارشاد، ج2،3،4، بیروت، بی‌نا، 1414ق.
  24. صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج2، به کوشش احسان عباس، بیروت، دارصادر، 1411ق.
  25. طبرسی، فضل ابن حسن، تاج الموالید،ج1 و2، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  26. طوسی، محمدبن حسن، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، ج1، تحقیق رجایی، قم، مؤسسه ال البیت ع، 1404ق.
  27. طوسی، محمدبن حسن، الغیبه، به کوشش عبادالله تهران و عتی احمد ناصح، قم، بی‌نا، 1411ق.
  28. طیبی، ناهید، «مادران امامان شیعه ع و نقش‌های سیاسی- اجتماعی آنان»، بانوان شیعه، س 3، ش 6-7، زمستان 84 و بهار1385، صص 32-7.
  29. عبدالوهاب، حسین، عیون المعجزات، نجف، بی‌نا، 1369ق.
  30. فقیه انصاری، مصطفی و عادل صنعتگران، «واکاوی دلایل انتخاب امام رضا ع به ولایتعهدی و اهداف مأمون از این عمل»، فصلنامه تخصصی و سیره اهل بیت ع، ش1، تابستان 1398، صص50-35.
  31. قمی، حسن، حسن بن محمد، تاریخ قم، ترجمۀ حسن بن عتی بن حسن عبدالملک قمی،تهران، طوس، 1361ش.
  32. کلبی، هشام، نسب معد، ج1، به کوشش ناجی حسین، بیروت، بی‌نا، 1408ق.
  33. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج3،2،1، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسمیه، 1391ش.
  34. مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج2، نجف، المطبع الحیدریه، 1352ق.
  35. محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعه، ج3 و4، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا.
  36. محلی شهید، حمید الدین احمد بن محمد علی، الحدائق الوردیه فی مناقب، ج1، دمشق، داراسامه، بی‌تا.
  37. محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین ع و زنان با ائمه معصومین ع، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۶.
  38. مسعودی،علی بن حسین، اثبات الوصیه، بیروت، دارالاضواء، 1409ق (الف).
  39. مسعودی،علی بن حسین، مروج الذهب، ج 2 و4، قم، دارالهجره، 1409ق (ب).
  40. مهدوی دامغانی، احمد، «شاهدخت والا تبار شهربانو»، نشریه ضمیمه آیینه میراث، س 7، ش16، 1388، صص86-1.
  41. ناطق بالحق، یحیی بن حسین، الافاده فی تاریخ، تهران، بی‌نا، 1387ش.
  42. یاقوت حموی، شهاب الدین ابی عبدالله، معجم البلدان، ج1، بیروت، داراحیاء، 1399ق.
  43. یعقوبی، احمد بن اسحاق(ابن واضح)، تاریخ یعقوبی، ج2، بیروت، دارصادر، 1379ق.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار