استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
10.22034/pnt.2025.2677.1074
چکیده
اعتقاد به اصل معاد میان مسلمانان مشترک است، اما تفسیر و تبیین کیفیت و مراتب آن در میان فرق اسلامی مورد اختلاف میباشد. این از آن روست که تفکر دینی از آغاز تا کنون شاهد افراط و تفریط در ظاهرگرایی و باطنگرایی بوده است. در این راستا میتوان معارف فرقۀ اسماعیلیه را آمیزهای از دین و فلسفه و از مصادیق باطنگرایی در معارف دینی قلمداد کرد که در ابعاد مختلف عملی و اعتقادی از جمله معاد بروز نموده است. اشتمال معارف بر ظهور و بطون، امکان تأویل و معرفی لایههای باطنی و مقاصد شریعت، بهویژه برای اهل آن و به شرط همراهی با ظاهر، مورد انکار نیست، اما اختلاط بیپروا، باطنیگری افراطی و تأویل بیضابطه و خارج از مبانی فهم متعارف و قواعد حجیت ظواهر، مردود و باطل است. مسأله این تحقیق تبیین سرنوشت ابدان بعد از مرگ از منظر فرقۀ اسماعیلیه و نقد اجمالی آن است. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی به تحلیل انتقادی و نقد و بررسی دیدگاه آنها در این مسأله پرداخته و در نهایت نشان داده است که این تبیین به جهت تنافی با ظواهر قرآن کریم، تهافت در معنای رجوع و بازگشت، ناسازگاری با قوانین طبیعی، تعارض با مبنای اصالت روح و تأثیرپذیری از نحلههای بیگانه، قابل قبول به نظر نمیرسد.
فطوم، ریم، پیرانی، منصور، «مفهومِ قیامت و قائم در اندیشههای اسماعیلیه و بازتاب آن در دیوان قائمیات»، جستارهای نوین ادبی، دوره 57، ش 3، شماره پیاپی 226، 1403ش، ص 76-49.
فقیدی نیشابوری، محمد کریم، تاریخ و عقاید فرقه آقاخانیه از کتاب تنبیهات الجلیه فی کشف اسرار الباطنیه، تلخیص حسین حسنی بیرجندی، قم، دارالتفسیر، 1386ش.
قبادیانی مروزی، ناصرخسرو، وجه دین، تهران، طهوری، 1348ش.
قرشى، على اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1412ق.
کرمانی، حمید الدین أحمد بن عبد الله، راحة العقل، تحقیق مصطفی غالب، بیروت، دار الاندلس، 1967م.
مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار الجامعة لدرر الاخبار، تهران، دار احیاء التراث، 1403ش.
مدرس زنوزی، آقاعلى، مجموعه مصنفات حکیممؤسس آقا على مدرس، تحقیـق محسن کدیور، تهران، اطلاعات، 1378ش.
مقدّم, غلامعلی . (1403). تحلیل انتقادی دیدگاه اسماعیلیه دربارۀ سرنوشت ابدان بعد از مرگ. پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه, 3(5), 99-124. doi: 10.22034/pnt.2025.2677.1074
MLA
مقدّم, غلامعلی . "تحلیل انتقادی دیدگاه اسماعیلیه دربارۀ سرنوشت ابدان بعد از مرگ", پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه, 3, 5, 1403, 99-124. doi: 10.22034/pnt.2025.2677.1074
HARVARD
مقدّم, غلامعلی. (1403). 'تحلیل انتقادی دیدگاه اسماعیلیه دربارۀ سرنوشت ابدان بعد از مرگ', پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه, 3(5), pp. 99-124. doi: 10.22034/pnt.2025.2677.1074
CHICAGO
غلامعلی مقدّم, "تحلیل انتقادی دیدگاه اسماعیلیه دربارۀ سرنوشت ابدان بعد از مرگ," پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه, 3 5 (1403): 99-124, doi: 10.22034/pnt.2025.2677.1074
VANCOUVER
مقدّم, غلامعلی. تحلیل انتقادی دیدگاه اسماعیلیه دربارۀ سرنوشت ابدان بعد از مرگ. پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه, 1403; 3(5): 99-124. doi: 10.22034/pnt.2025.2677.1074