بررسی استنادات قفاری در کتاب اصول مذهب شیعه به روایات تهذیب‌الاحکام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته تاریخ تشیع اثناعشری، دانشگاه ادیان ‌و مذاهب، قم، ایران

2 دانشجوی دکتری رشته تاریخ تشیع اثناعشری، دانشگاه ادیان‌ومذاهب، قم، ایران

3 دانشیار گروه شیعه‌شناسی، دانشگاه ادیان‌ و مذاهب، قم، ایران

چکیده

در سال‌های اخیر، نقدهای برون‌مذهبی نسبت به تشیع دوازده‌امامی افزایش یافته است؛ ناصر القفاری یکی از پژوهشگرانی است که در کتاب اصول مذهب‌ شیعه کوشیده با استناد به روایات شیعی، آموزه‌های امامیه را به چالش بکشد. پژوهش حاضر با محوریت بررسی استنادات قفاری به روایات «تهذیب‌الاحکام» با طرح این پرسش نگاشته شده که آیا تحلیل‌های قفاری، از منظر علمی و بین‌مذهبی، قابل دفاعند یا خیر و اگر قابل دفاع نیستند، نقاط ضعف روش‌شناختی آن‌ها کدام‌ است. روش مطالعه در این پژوهش، توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر نقد تطبیقی است. به این ترتیب که ابتدا پنج حوزۀ بنیادین انتقادی قفاری به روایات تهذیب‌الاحکام استخراج شده سپس هر روایت بر مبنای معیارهای مکتب امامیه بررسی و با مبانی شیعی تطبیق یافت. در این پژوهش مشخص شد، بخش عمده‌ای از روایات و استنادات قفاری یا در فضای تقیه و خفقان سیاسی مطرح شدند یا از حیث سندی ضعیفند یا به قرائن متون توجه نشده است. در مواردی، خود شیخ ‌طوسی در تهذیب‌الاحکام به شاذ بودن روایت یا عدم حجیت آن تصریح کرده که نادیده گرفته شده است. علاوه بر این، برخی مصادیق مورد نقد قفاری در میان اهل‌سنت نیز با شرایطی پذیرفته شده‌اند. این بررسی که کوشش برای انصاف و دقت در آن به عمل آمده، الگویی برای مواجهۀ علمی و روشمند با نقدهای برون‌مذهبی فراهم ‌آورده و بر ضرورت گفت‌وگوی مستند و عالمانه میان مذاهب اسلامی تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. * قرآن کریم

    1. ابن‌‌بابویه، محمدبن‌علی، ثواب‌الأعمال ‌و عقاب‌الأعمال، قم، دارالشریف ‌الرضی للنشر، 1406ق.
    2. ابن‌الحجاج، مسلم، المسند الصحیح المختصر بنقل العدل عن‌العدل إلى رسول‌الله ص، بیروت، دارإحیاء التراث‌العربی، بی‌تا.
    3. ابن‌تیمیه، محمد، منهاج السنةالنبویة فی نقض کلام‌الشیعةالقدریة، ریاض، جامعة الإمام محمدبن‌سعود الإسلامیة، 1406ق.
    4. ابن‌حزم، علی‌بن‌احمد، المحلی بالآثار، بیروت، دارالجیل، بی‌تا.
    5. ابن‌عساکر، علی‌بن‌الحسن، تاریخ مدینه دمشق، سوریا، دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1415ق.
    6. ابن‌قولویه‌القمی، جعفربن‌محمد، کامل‌الزیارات، نجف اشرف، دارالمرتضویة، 1356ق.
    7. ابن‌قیم، محمدبن ابی‌بکر، زادالمعاد فی هدی خیرالعباد، الطبعة السابعةوالعشرون، بیروت، مؤسسه‌الرساله، 1415ق.
    8. ابن‌کثیر، ابوالفداء اسماعیل‌بن‌عمر، تفسیر قرآن‌العظیم، بیروت، دارالکتب‌العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، 1419ق.
    9. بخاری‌الجعفی، محمدبن‌اسماعیل، صحیح بخاری، الطبعه‌الاولی، دارطوق‌النجاة، 1422ق.
    10. بروجردی، سیدحسین، جامع احادیث‌الشیعه، قم، نشرالصحف، 1415ق.
    11. جوادی‌آملی، عبدالله و پژوهشگران مؤسسه معارج، رجال تفسیری، قم، اسراء، 1393ش.
    12. الحاج‌العاملی، محمدحسین، رساله فی‌البحث عن‌الترتب، بیروت، دارالصفوه، 1417ق.
    13. حرّالعاملی، محمدبن‌حسن، وسائل‌الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت ع لإحیاءالتراث، 1414ق.
    14. حلی، ابن‌داود، کتاب‌الرجال، بی‌جا، منشورات الشریف‌الرضی، 1383ق.
    15. حلی، جعفربن‌حسن (المحقق‌الحلی)، شرائع‌الإسلام فی مسائل‌الحلال‌ والحرام، تحقیق: عبدالحسین محمدعلی بقال، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چ 2، 1408ق.
    16. حلی، حسن‌بن‌یوسف، خلاصه‌الاقوال فی معرفه‌الرجال، بی‌جا، مکتبه اهل‌البیت ع، 1422ق.
    17. حلی، حسن‌بن‌یوسف، رجال العلامه‌الحلی، چ 2، نجف‌ اشرف، دارالذخائر، 1411ق.
    18. حلی، حسن‌بن‌یوسف، قواعدالاحکام فی معرفه‌الحلال‌والحرام. الطبعه‌الاولی، قم، مؤسسة النشرالإسلامی التابعة لجماعة‌المدرسین بقم، 1413ق.
    19. خمینی، روح‌الله، تحریرالوسیله، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، بی‌تا.
    20. دانشنامه مجازی امامت و ولایت (امامت‌پدیا)، مرکز پژوهشی ‌و آموزشی امامت و ولایت: https: //fa.imamatpedia.com/.
    21. دائرة‌المعارف تشیع، زیر نظر احمد صدر سیدجوادی، کامران فانی، بهاءالدین خرمشاهی، حسن یوسفی اشکوری، تهران، نشر محبی، 1386ش.
    22. الراغب‌الأصفهانی، الحسین‌بن‌محمد، المفردات فی غریب‌القرآن. تحقیق: صفوان عدنان الداودی. دمشق-بیروت، دارالقلم-الدارالشامیة، 1412ق.
    23. السجستانی، أبوداود، سنن أبی‌داود، تحقیق: محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، المکتبة‌العصریة، بی‌تا.
    24. سیستانی، سیدعلی، منهاج‌الصالحین، قم، مکتب آیةالله العظمی السیستانی، 1417ق.
    25. السیوطی، عبدالرحمن‌بن‌ابی‌بکر، تفسیر الدرالمنثور فی‌التفسیرالماثور، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
    26. شیخ طوسی، محمدبن‌الحسن، اختیار معرفة‌الرجال، تحقیق: السیدمهدی ‌الرجائی، قم، مؤسسة آل‌البیت ع لإحیاءالتراث، 1404ق.
    27. شیخ طوسی، محمدبن‌الحسن، الاستبصار فیما اختلف من‌الاخبار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1363ش.
    28. شیخ طوسی، محمدبن‌الحسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، قم، انتشارات قدس محمدی، بی‌تا.
    29. شیخ طوسی، محمدبن‌الحسن، تهذیب‌الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، چ4، تهران، دارالکتب الإسلامیة، 1364ش.
    30. طبری، محمدبن‌جریر، جامع‌البیان فی تأویل‌القرآن، الطبعه‌الاولی، مؤسسه‌الرساله، 1420ق.
    31. عابدی، احمد، توحید و شرک در نگاه شیعه و وهابیت: بررسی و نقد افترائات دکتر قفاری بر مذهب شیعه، 1390ش.
    32. العسقلانی، ابن‌حجر، التلخیص الحبیر فی تخریج أحادیث‌ الرافعی ‌الکبیر، الطبعه‌الاولی، مصر، موسسه قرطبه، 1416ق.
    33. فیض‌کاشانی، محمدمحسن، الوافی، اصفهان، کتابخانه أمیرالمؤمنین على ع، 1406ق.
    34. القفاری، ناصر، أصول مذهب‌الشیعة الإمامیة الإثنی‌عشریة عرض و نقد، ریاض، جامعة الإمام محمد‌بن‌سعود الإسلامیة، 1414ق.
    35. کلینی، محمدبن‌یعقوب، الفروع من‌الکافی. تهران، دارالکتب‌الإسلامیة، 1407ق.
    36. المجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، الطبعة 2، بیروت، مؤسسة‌الوفاء، 1403ق.
    37. المجلسی، محمدباقر، مرآة‌العقول فی شرح اخبارآل‌الرسول، الطبعه 2، دارالکتب‌الاسلامیه، 1404ق.
    38. المجلسی، محمدباقر، ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب‌الاخبار، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1406ق.
    39. محمدی نجارزادگان، فتح‌الله، تحریف‌ناپذیری قرآن. تهران، نشر مشعر، 1382ش.
    40. مفید، محمدبن‌محمد، المقنعة. قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، 1413ق.
    41. نجاشی، احمد‌بن‌علی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال‌النجاشی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1376ش.
    42. النجفی الجواهری، محمدحسن، جواهرالکلام، بیروت، دارإحیاءالتراث‌العربی، 1362ق.
    43. النسائی، احمدبن‌شعیب، السنن الصغری للنسائی، الطبعه‌الثانیه، حلب، مکتب المطبوعات‌الإسلامیة، 1406ق.
    44. النووی، یحیی‌بن‌شرف، المجموع شرح‌المهذب دارالفکر، بیروت، دارالفکر، 1417ق.
    45. واحدی، علی‌بن‌احمد، اسباب نزول‌القرآن، الطبعه‌الاولی، دارالکتب العلمیه، 1411ق.
    46. الهیثمی، نورالدین علی‌بن ابی‌بکر، مجمع‌الزوائد و منبع‌الفوائد، القاهره، مکتبه‌القدسی، 1414ق.
    47. Gadamer,H.G. Truth and Method.London: Continuum, 2004.