راهکارهای حاکمیتی همگرایی اجتماعی از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 دانش آموخته سطح سه حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران

2 دانشیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

چکیده

انسان‌ها برای تأمین نیازهای مادی و معنوی خود، روابط اجتماعی را سامان می‌دهند و بر این بنیاد، ساختارهای اجتماعی شکل می‌گیرد. اشتراک افراد در منافع و زیان‌های اجتماعی ایجاب می‌کند برای بهره‌گیری بهینه از ظرفیت‌های مشترک، به تعامل سازنده و هم‌جهت با این ساختارها روی آورند. در این میان، حاکمیت، نقشی تعیین‌کننده در تحقق همگرایی اجتماعی دارد و همۀ عوامل موثر در ایجاد همگرایی تحت‌تأثیر آن قرار می‌گیرند. ازاین‌رو تبیین راهکارهای حاکمیتیِ همگرایی برای شکل‌دهی جامعه‌ای منسجم اهمیت می‌یابد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و با به‌کارگیری تحلیل محتوا در آیات قرآن کریم، راهکارهای حاکمیتیِ تحقق همگرایی اجتماعی را استخراج و تبیین می‌کند. آیات الهی علاوه بر رسمیت دادن به تفاوت‌ در نیازها و استعدادها به دنبال آن هستند که در تمام شئونات زندگی جمعی، پیوندهای اجتماعی و حس مشترک را بر محوریت اندیشه و فطرت انسانی سامان دهند تا علاوه بر جلوگیری از همسانی جوامع، تفاوت‌های آن‌ها مورد احترام قرار گرفته و استعدادهایشان شکوفا گردد.
از منظر قرآن کریم، روابط اجتماعی و ساختارهای مدیریتی حوزه‌های گوناگونی را دربرمی‌گیرد اما راهکارهای مطرح شده همچون وضع و گسترش عدالت از طریق قانون‌گذاری عادلانه، اجرای عادلانه و اخلاق‌محور و قاطعانۀ قانون، شفافیت و مبارزۀ نظام‌مند با فساد، روح جاری در روابط اجتماعی است که رعایت این اصول در همۀ ساحت‌های اجتماعی، همگرایی در سطوح فردی و جمعی را تقویت کرده و جامعه را در مسیری واحد مبتنی بر توحید هدایت می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1. قرآن کریم
  2. نهج البلاغه، ترجمۀ محمد دشتی، قم، مشهور، 1379ش.
  3. ابن‌شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول‏، محقق:علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین‏، چ دوم، 1404ق.
  4. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1410ق.
  5. انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، ج8، تهران، سخن، 1381ش.
  6. آقا بخشی، علی و مینو افشاری راد، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، چاپار، 1386ش.
  7. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم (تصحیح رجایی)، مصحح: مهدی رجایی، قم، دار الکتاب الإسلامی، 1410 ق.
  8. جعفری، محمدمهدی، پرتوی از نهج البلاغه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، 1380ش.
  9. جوادی آملی، عبدالله، جامعه در قرآن، محقق: مصطفی خلیلی، قم، اسراء، چ ششم، 1398.
  10. جوادی آملی، عبدالله، سرچشمه اندیشه، محقق: عباس رحیمیان، قم، اسراء، چ پنجم، 1385ش.
  11. جوادی آملی، عبدالله، ادب فنای مقربان، محقق: محمد صفائی، قم، اسراء، 1388ش (الف).
  12. جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، محقق: عباس رحیمیان، قم، اسراء، چ پنجم، 1388ش (ب).
  13. جوادی آملی، عبدالله، انتظار بشر از دین، محقق: محمد رضا مصطفی پور، قم، اسراء، 1389ش (الف).
  14. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، محقق: عبدالکریم عابدینی، قم، مرکز نشر اسراء، چ دوم، 1388ش (پ).
  15. جوادی آملی، عبدالله، روابط بین الملل در اسلام، محقق: سعید بند علی، قم، اسراء، 1388ش (ت).
  16. جوادی آملی، عبدالله، شمیم ولایت، محقق: سید محمود صادقی، اسراء، چ پنجم، 1388ش (ث).
  17. جوادی آملی، عبدالله، کوثر کربلا، محقق: سعید بند علی، قم، مرکز نشر اسراء، چ پنجم، 1394ش.
  18. جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، محقق:محمد محرابی، قم، اسراء، چ نهم، 1389ش (ب).
  19. خامنه‌ای، سید علی، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، https://farsi.khamenei.ir
  20. دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، تهران، روزنه، 1373ش.
  21. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، مصحح: داوودی، صفوان عدنان، بیروت-لبنان، دار‌الشامیة، 1412 ق.
  22. زندیه، حسن و سروری، سالار، «شفافیت اسنادی و حق دسترسی آزاد به اطلاعات»، گنجینه اسناد، ش23، 1392ش، 134-116.
  23. ساریخانی، عادل و اکرمی سراب، روح الله، «کارکردهای پیشگیرانه شفافیت در سیاست جنایی»، حقوق دادگستری، ش82، 1392ش، صص 116-92.
  24. صدر، محمدباقر. بارقه‌ها، ترجمۀ امید موذنی، قم، پژوهشگاه علمى تخصصى شهید صدر، دار الصدر، 1393ش.
  25. طباطبایى، محمدحسین‏، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمۀ محمد باقر موسوی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى‏، 1374ش.
  26. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، مصحح: هاشم‏ رسولى، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
  27. طریحی، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین، مکتبه المرتضویه، 1375ش.
  28. طوسى، محمد بن حسن‏، التبیان فی تفسیر القرآن، مصحح: احمد حبیب عاملی، لبنان- بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  29. عمید، حسن، فرهنگ عمید، فرهنگ نما، چ3، 1389ش.
  30. فضل الله، محمد حسین، من وحى القرآن‏، بیروت- لبنان، دار الملاک‏، 1419 ق.
  31. قائمی، مرتضی، سیری در زیبایی‌های نهج‌البلاغه، قم، ذوی القربی، 1388ش.
  32. کولایی، الهه، اکو و همگرایی منطقه‌ای، تهران، مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاور میانه، 1379ش.
  33. مدرسى، محمدتقى‏، من هدى القرآن‏، تهران، دار محبی الحسین‏، 1419ق.
  34. مطهری، مرتضی، اسلام و نیازهای زمان، تهران، صدرا، چ52، 1402ش (الف).
  35. مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، صدرا، چ 104، 1402ش (ب).
  36. مطهری، مرتضی، خطابه‌های اخلاقی، تهران، صدرا، 1402ش (پ).
  37. مطهری، مرتضی، سیری در نهج‌البلاغه، تهران، صدرا، چ 75، 1402ش (ت).
  38. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، صدرا، چ هفتم، 1376ش.
  39. مطهری، مرتضی، وحی و نبوت، تهران، صدرا، چ 44، 1402ش (ث).
  40. مطهری، مرتضی، عدل الهی، تهران، صدرا، چ 59، 1402 ش (ج).
  41. مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین† 20 جلدی، قم، امام علی بن ابی طالب ع، 1388ش.
  42. مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1381ش.
  43. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه‏، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1374ش.
  44. موسوی خمینی، سید روح الله، چهل حدیث، تهران، رجاء، 1368ش.
  45. نورى، حسین بن محمد تقى، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، مؤسسة آل البیت ع، 1408ق.
  46. ولایتی، علی اکبر و سعید محمدی، «تحلیل تجارب همگرایی در جهان اسلام»، دانش سیاسی، ش11، بهار و تابستان، 1389ش، صص 180-151.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار