آسیب‌شناسی تربیت سیاسی از منظر قرآن با تأکید بر دیدگاه قائد شهیدرضوان‌الله‌علیه؛ واکاوی چالش‌ها و ارائۀ راهکارها

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده

طلبه سطح چهار تفسیر تربیتی مؤسسه علمی- تحقیقی مکتب نرجس س، مشهد، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف آسیب‌شناسی تربیت سیاسی از منظر قرآن کریم و با تأکید بر دیدگاه‌های قائد شهید ره، به بررسی چالش‌ها و موانع موجود در مسیر تربیت سیاسی اسلامی پرداخته است. این تحقیق با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایۀ مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده و تلاش دارد با تحلیل آیات قرآن و بیانات رهبر شهید ره، ابعاد مغفول‌ تربیت سیاسی را آشکار سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تربیت سیاسی در اندیشۀ قرآن و نگرش رهبر شهید ره جایگاهی بنیادی در رشد آگاهی، مسئولیت‌پذیری و هویت‌سازی جامعۀ اسلامی دارد؛ با این‌حال موانع فردی و اجتماعی متعددی مانع تحقق آن می‌شوند. در حوزۀ فردی، عواملی همچون علم‌زدگی بدون تهذیب، استبداد رأی، سطحی‌نگری و ناامیدی مانع شکل‌گیری نگرش سیاسی عمیق و تحلیل‌محور در افراد می‌شود و آنان را از ایفای نقش اجتماعی بازمی‌دارد. در بعد اجتماعی نیز چالش‌هایی نظیر کمبود معلمان بصیر و آشنا با نظام تربیت سیاسی، الگوگیری از افراد فاقد صلاحیت سیاسی و علمی، جنگ رسانه‌ای و عملیات شناختی، جناح‌زدگی و نزاع‌های سیاسی و انزوا یا انفعال سیاسی در تضعیف تربیت سیاسی نقش اساسی دارند. بر اساس یافته‌ها، تحقق تربیت سیاسی اسلامی مستلزم پیوند میان تعلیم و تربیت اخلاقی، تقویت تفکر انتقادی، گسترش امید اجتماعی، تربیت معلمان شایسته، اصلاح نظام الگوپذیری، تقویت سواد رسانه‌ای نسل جوان، ایجاد وحدت و پرهیز از منازعات جناحی و تشویق به مشارکت فعال در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی است. در مجموع، مقاله تأکید می‌کند که بازگشت به آموزه‌های قرآن و توصیه‌های رهبر شهید می‌تواند زمینه‌ساز تربیت سیاسی پویا و جامعه‌ای آگاه و برخوردار از هویت اسلامی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. * قرآن کریم، ترجمۀ فولادوند.

    1. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، ج7، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق.
    2. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق.
    3. اعرافی، علیرضا، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تهران، سمت، 1395ش.
    4. بوجار، فاطمه، «اصول و مبانی تربیت سیاسی از دیدگاه قرآن و روایات»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۴ش.
    5. جان، الیاس، فلسفه تعلیم و تربیت، ترجمۀ عبدالرضا ضرابی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1385ش.
    6. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با فرهنگیان، ۱۵/۰۲/۱۳۷۸ش، قابل دسترس در: ir.
    7. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با مسئولان نظام، ۱۱/۰۲/۱۳۸۰ش، قابل دسترس در: ir.
    8. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با اساتید دانشگاه‌ها، ۱/۴/۱۳۸۳ش، قابل دسترس در: ir.
    9. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، ۱۹/۰۲/۱۳۸۴ش، قابل دسترس در: ir.
    10. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۹/۲/۱۳۸۴ش، قابل دسترس در: ir.
    11. خامنه‌ای، سیدعلی، خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۸/۸/۱۳۸۵ش، قابل دسترس در: ir.
    12. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۱۰/۱۳۸۵ش، قابل دسترس در: ir.
    13. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با مسئولان نظام، ۸/۸/۱۳۸۷ش، قابل دسترس در: ir.
    14. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با مردم قم، ۱۴/۱۱/۱۳۹۰ش، قابل دسترس در: ir.
    15. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با فرهنگیان، ۱۳/۰۲/۱۳۹۵ش، قابل دسترس در: ir.
    16. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با معلمان، ۱۱/۰۲/۱۳۹۸ش، قابل دسترس در: ir.
    17. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با مسئولان نظام، ۱/۷/۱۴۰۱ش، قابل دسترس در: ir.
    18. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۲۸/۰۸/۱۴۰۱ش، قابل دسترس در: ir.
    19. خامنه‌ای، سیدعلی، پیام نوروزی، ۰۱/۰۱/۱۴۰۲ش، قابل دسترس در: ir.
    20. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با مردم قم، 18/10/1385، قابل دسترس در: ir
    21. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با جمعی از روحانیون، 13/02/1376، قابل دسترس در: ir
    22. داودی، محمد و فاضلی دهکردی، مهدی، «بررسی اهداف تربیت سیاسی در قرآن با تأکید بر مبانی و اصول تربیتی»، تربیت اسلامی، س۸، ش۱۷، پاییز و زمستان ۱۳۹۲ش، صص 116-95.
    23. دهخدا، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
    24. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، تهران، مرتضوی، 1369ش.
    25. رضایی اصفهانی، محمدعلی، «تفسیر تربیتی سورۀ حمد»، قرآن و علم، ش۳، پاییز و زمستان ۱۳۸۷ش، صص 94-77.
    • ساکی، سارا و مروتی، سهراب، «ناامیدی و پیامدهای آن در قرآن و حدیث»، بینات، مؤسسه معارف اسلامی امام رضا، ش 84، زمستان 1393ش، ص 102-80.
    1. شالچیان ناظر، علی، سطحی نگری، تهران، سلوک ما، 1398ش.
    2. طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1364ش.
    3. طبرسی، فضل بن حسن، ترجمۀ تفسیر جوامع الجامع، ج3، ترجمۀ علی عبدالحمیدی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس، 1375ش.
    4. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج 1 و 8، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، 1374ش.
    5. قرشى بنابى، علی اکبر، تفسیر احسن الحدیث، ج11، تهران، بنیاد بعثت، 1374ش.
    6. قشیرى، عبدالکریم بن هوازن، لطائف الاشارات: تفسیر صوفى کامل للقرآن الکریم، ج3، قم، بیدار، ۱۴۲۸ق.
    7. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، ج4، تهران، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، 1385ش.
    8. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1374ش.
    9. مکى بن حموش، الهدایة إلى بلوغ النهایة، ج۲، امارات، جامعة الشارقه، ۱۴۲۹ق.
    10. مهدوی، رمضان، «علم‌زدگی»، مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش۵۰، ۱۳۹۱ش، صص 42-25.
    11. میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصارى)، ج۲، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش
    12. ولایی، عیسی، مبانی سیاست در اسلام، تهران، خرسندی، 1395ش.
    13. هادی، سیدمحمد، «روش‌های تربیت سیاسی در قرآن با تأکید بر آراء مقام معظم رهبری»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه باقرالعلوم، ۱۳۹۵ش.