سبک امام صادق علیه السلام در جلوگیری از انحرافات اعتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق خانواده، دانشکده حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب قم، شعبه مشهد، مدرس مؤسسه علمی- تحقیقی مکتب نرجس س، مشهد، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی، طلبه سطح سه مؤسسه علمی- تحقیقی مکتب نرجس س، مشهد، ایران

چکیده

دورۀ امامت امام صادق علیه السلام از منظر تحولات فکری، فرهنگی و سیاسی، جایگاهی منحصربه‌فرد در تاریخ اسلام دارد. گسترش اسلام در میان اقوام و ملل گوناگون و ورود اندیشه‌های التقاطی از فلسفۀ یونانی و ادیان زرتشتی و مسیحی، زمینه‌ساز بروز انحرافات اعتقادی گردید که باورهای توحیدی را متزلزل ساختند. در چنین بستری، سبک امام صادق علیه السلام در صیانت از عقاید اسلامی و تبیین مبانی توحیدی، سبکی بنیادین بود که امروز نیز در عصر جهانی‌شدن و تلاقی فرهنگ‌ها، با گسترش اومانیسم و سکولاریسم، تجربه‌گرایی افراطی و گرایش‌های انحرافی درون جهان اسلام، بازخوانی این سبک، ضرورتی دوچندان یافته است. مقالۀ حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و تاریخی، به روش امام در مواجهه با جریان‌های انحرافی فکری و اعتقادی عصر خویش، در بستر شرایط فرهنگی و سیاسی پرداخته واینکه روش ایشان چه  کاربردهایی برای امروزِ ما دارد: گاهی با شیوه‌ای مبتنی بر جذب و هدایت نرم، از طریق مناظرات عقلانی و گاهی با رویکردی صریح و تقابلی از طریق رد صریح انحرافات. ایشان با تبیین نظامی جامع در خداشناسی، به شرح ابعاد مختلف توحید در حوزه‌های ذات، صفات و افعال الهی پرداخته، مسئلۀ جبر و اختیار را در چهارچوب این نظام الهی تبیین کرده و با ارائۀ راهی روشن از نسبت میان ایمان و کفر، مرزهای معرفتی و اعتقادی را مشخص ساختند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول…، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بی‌تا.
  2. ابن طاووس، علی بن موسی، طرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، قم، دارالکتاب الاسلامی، بی‌تا.
  3. احمدی کچایی، علی، سیره امام صادق† در مواجهه با فرق، قم، دار الحدیث، ۱۳۹۳ش.
  4. اشعری، ابوالحسن، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، ۱۴۰۰ق.
  5. انصاری، علیرضا ، «شیوه‌های برخورد امام صادق  ع با غلو و غُلات»، معارف اسلامی، ش ۶۸، 1386ش، صص12-7.
  6. جان احمدی، علی، تاریخ فرق اسلامی در عصر صادقین، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۵ش.
  7. حیدر، اسد، الإمام الصادق والمذاهب الأربعة، بیروت، دارالأندلس، 1982‌م.
  8. ذهبی، شمس‌الدین، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۳ق.
  9. ربانی گلپایگانی، علی، کلام تطبیقی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌(ره)، ۱۳۹۳ش.
  10. سبحانی، جعفر، الملل و النحل، قم، مؤسسه امام صادق ع، ۱۳۸۳ش.
  11. سبحانی، جعفر، توحید در مکتب صادقین، قم، مؤسسه امام صادق ع، ۱۳۸۰ش.
  12. سبحانی، جعفر، کلام جعفری، قم، مؤسسه امام صادق ع، ۱۳۹۲ش.
  13. سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام، قم، انتشارات طه، ۱۳۸۱ش.
  14. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.
  15. شیخ مفید، محمد بن محمد، الامالی، قم، کنگره شیخ مفید، بی‌تا.
  16. صدرالمتالهین (صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۸۳ش.
  17. صدوق، (ابن بابویه قمی، محمد بن علی)، التوحید، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
  18. صنم‌یار، محمد، کلام شیعی در عصر صادقین، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۲ش.
  19. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج2و3و6و8و10، تهران، ناصر خسرو، بی‌تا.
  20. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق.
  21. طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، قم، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۱۴ق.
  22. عظیم‌زاده، محمد، مناظرات امام صادق†، قم، انتشارات دار الحدیث، ۱۳۸۵ش.
  23. قدران قراملکی، محمدحسین، کلام شیعی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۸۶ش.
  24. کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی (معرفة الحدیث)، مشهد، دانشگاه مشهد، بی‌تا.
  25. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1و2و3، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1365ش.
  26. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الأئمة الأطهار، ج3 و 4و 5 و10و 47 و 54 و 66 بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  27. محرمی، غلامحسین، تاریخ تشیع، قم، انتشارات معارف، ۱۳۸۸ش.
  28. مشکور، محمدجواد، تاریخ شیعه و فرقه‌های اسلام، تهران، انتشارات اشراقی، ۱۳۶۸ش.
  29. مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۸۹ش.
  30. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، بی‌تا.
  31. مظفر، محمدحسین، صفحاتی از زندگانی امام جعفر صادق ع، ترجمه و نگارش سیدابراهیم سیدعلوی، تهران، رسالت قلم،1372ش.
  32. معارف، مجید، سیره کلامی امام صادق ع، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌(ره)، ۱۳۷۴ش.
  33. نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل البیت ع لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار