مروری برپیشران های اخلاق درسیره امام رضا (ع)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد،ایران

چکیده

در نگرش شیعی، امامان معصوم علیهم السلام به عنوان جانشینان بر حق پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، مرجع اصلی هدایت در عرصه‌های معرفتی محسوب می‌شوند. لذا بازخوانی سنت‌های معصومین  علیهم السلام  با هدف ارائۀ الگویی کاربردی برای جامعۀ معاصر ضروری می‌‌نماید. در این میان دستیابی به سبک تربیتی امام رضا  علیه السلام  با توجه به اثربخشی بی‌نظیر امام علی‌رغم جغرافیای خراسان بزرگ و تنگناهای سیاسی، در پرورش و هدایت اقشار مختلف مردم، قابلیت پاسخگویی به نیازهای تربیتی امروز را دارد. اکنون این سؤال مطرح است که امام با به کارگیری کدام روش‌ها و ابزارها در پیشبرد ارزش‌های اخلاقی توفیق یافته است؟
این پژوهش، با شیوۀ اسنادی– تحلیلی به تبیین پیشران‌های تربیتی در سیرۀ حضرت می‌پردازد. روشن است که با کمک این پیشران‌ها می‌توان وضعیت موجود را به سمت شرایط مطلوب تغییر داده و حرکت را با شتاب بیشتری ادامه داد. پیشران‌ها در مقولۀ تربیت، از سنخ روش یا ابزارند و روند آن را تسهیل می‌کنند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد: نهادینه کردن فضایل اخلاقی و پیشگیری از بروز رذایل یکی از اهداف امام در تربیت اخلاقی بوده که در این میان، تثبیت خلق وخوی حسنه، از مهمترین روش‌های ایشان می‌باشد. همچنین حضرت برای درونی کردن این ارزش‌ها از ابزارهایی مانند به‌کارگیری احساسات و محبت بی‌شائبه بهره جسته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1.  قرآن کریم
  2. آنسل، مارک، دفاع اجتماعی، ترجمة محمد آشوری و علی‌حسین نجفی‌ابرندآبادی، چ چهارم، تهران، گنج دانش، 1391ش.
  3. ابن بابویه، محمد بن علی، الأمالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
  4. ابن بابویه، محمد بن علی، الخصال، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، 1362ش.
  5. ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، تصحیح مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ش.
  6. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول، تصحیح على اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۴ق.
  7. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۴ق.
  8. احمدی میانجی، علی، مکاتیب الائمه، تصحیح مجتبی فرجی، قم، دارالحدیث، 1426ق.
  9. اعرافی، علیرضا و دیگران، فقه تربیتی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه ،1387ش.
  10. امینی، ابراهیم، تعلیم و تربیت در اسلام، انجمن اولیا و مربیان، تهران، ۱۳۷۲ش.
  11. باقری حیدری، فاطمه، «عوامل مؤثر بر تعاملات و ارتباطات دانشجویان با استادان»، جامعه شناسی ایران، دورة پانزدهم، ش4، زمستان 1391ش، صص 171-153.
  12. بحرانی اصفهانی، ابن میثم، قواعدالمرام فی علم الکلام، قم، مکتبه آیت الله مرعشی نحفی، 1406ق.
  13. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، قم، دارالکتاب الاسلامیه، 1410ق.
  14. جمعی از نویسندگان، مجموعه مقالات همایش تربیت دینی در جامعه اسلامی معاصر، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌(ره)، ۱۳۸۸ش.
  15. حاکم نیشابوری، محمد، تاریخ نیشابور، تهران، ابن سینا، بی‌تا.
  16. حر عاملی، جواهرالسنیه فی الاحادیث القدسیه، ترجمة زین العابدین کاظمی، تهران، دهقان، بی‌تا.
  17. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۲، قم، مؤسسه آل‌البیت لا حیاء التراث، ۱۳۶۷ش.
  18. حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة الى تحصیل مسائل الشریعة، ج1و12و14و 15، قم، مؤسسة آل النبی ص، 1409ق.
  19. حکیم آراء، محمدعلی، اعتقادات متقاعدگرانه و تبلیغ، تهران، سمت، 1384ش.
  20. داودی، محمد، تربیت اخلاقی، قم، پژوهشکده حوزه ودانشگاه، 1378ش.
  21. دهخدا علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، ج ۱۴، دانشگاه تهران، 1338ش.
  22. دیلمی، احمد و دیگران، اخلاق اسلامی، قم، دفتر نشر معارف، 1391ش.
  23. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب، القران، دمشق-بیروت، دارالعلم- دارالشامیه، 1412ق.
  24. رفیعی، بهروز، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، ج ۳، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۱ش.
  25. شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، نجف، مطبعة حیدریة، بی‌تا.
  26. صانعی محمد مهدی، پژوهشی در تعلیم و تربیت اسلامی، مشهد، سناباد، ۱۳۸۰ش.
  27. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، شرح اصول الکافی، تصحیح محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.
  28. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، إعلام الورى بأعلام الهدی، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۰ق.
  29. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین و مجمع النیرین، تهران، کتاب فروشی مرتضوی، 1416ق.
  30. طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، قم، دار الثقافه، ۱۴۱۴ق.
  31. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج3، تصحیح سیدهاشم رسولی محلاتی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
  32. علی بن موسی، امام هشتم، صحیفة الامام الرضا، تصحیح محمد مهدی نجف، مشهد، کنگره جهانی امام رضا ع، ۱۴۰۶ق.
  33. علیزاده، مهدی و دیگران، اخلاق اسلامی مبانی و مفاهیم، قم، دفتر نشر معارف، 1394ش.
  34. عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، امیر کبیر، ۱۳۸۱ش.
  35. فارل ، مایکل، درخود ماندگی و مشکلات ارتباطی، ترجمة احمد به پژوه، تهران، آوای نور، 1396ش.
  36. فتال نیشابوری، روضه الواعظین و بصیره المتعظمین، قم، الشریف الرضی، 1375ش.
  37. فتحعلی، محمود، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تهران، مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان، ۱۳۹۰ش.
  38. فیروزمهر، محمد مهدی، تربیت اخلاقی با نگاه اخلاقی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1393ش.
  39. قائمی، علی، «تربیت برای زندگی»، پیوند، ش343-342، 1387ش، صص12-10.
  40. قمی، عباس، سفینه البحار، قم، اسوه، 1414ق.
  41. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج2، تصحیح على اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  42. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج5و9، بیروت، دار احیاء التراث الاسلامی، ۱۴۰۳ش.
  43. مشکور، محمدجواد، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1369ش.
  44. معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج ۱، تهران، بوستان توحید، ۱۳۸۳ش.
  45. نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج16، قم، مؤسسه آل‌البیت ع، ۱۴۰۸ق.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار