عناصر تمدنی معنویت و مقاومت رهبر شهید انقلاب در دوران اسارت و تبعید؛ بر اساس کتاب «خون دلی که لعل شد»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف واکاوی ریشه‌‌های تمدنی معنویت و مقاومت در دوران پیش از رهبری آیت الله خامنه‌‌ای، بر اساس خاطرات کتاب «خون دلی که لعل شد» انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که تجربیات دوران اسارت و تبعید، چه نقشی در شکل‌گیری و تقویت مؤلفه‌های تمدنی کلیدی در شخصیت ایشان داشته است. روش تحقیق، کیفی از نوع تحلیل مضمون است. فرضیۀ اصلی این است که دوران اسارت و تبعید رهبر شهید، بستری حیاتی برای تقویت مؤلفه‌های تمدنی کلیدی در شخصیت ایشان فراهم کرد که این بستر در شکل‌گیری و تثبیت انقلاب اسلامی به عنوان مقدمۀ تمدن نوین اسلامی نقشی بنیادین داشت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاخصه‌هایی همچون ارتباط عمیق با خداوند، بصیرت سیاسی، ایستادگی در برابر ظلم و نیز پیوند مستمر با اقشار مختلف مردم، از ارکان اصلی این عناصر تمدنی بوده‌اند. این ویژگی‌ها، زیرساخت‌های لازم برای رهبری مقاوم، بصیر و مردمی را فراهم آورده و در تدوین سیاست‌های داخلی و خارجی انقلاب اسلامی تأثیر تعیین‌کننده‌ای داشتند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که تجربیات دوران رنج تبعید و اسارت، نه تنها مانع پیشرفت نبوده بلکه مانند شتاب‌دهنده‌ای قدرتمند برای نهادینه‌سازی هویت تمدنی عمل کرده و الگویی بومی برای مقابله با تهاجم فرهنگی و سیاسی ارائه داده است. این پژوهش با تبیین پیوند میان رنج‌های دوران اسارت و تبعید، درک عمیق‌تری از میراث تمدنی رهبر شهید انقلاب اسلامی ارائه می‌دهد. داده‌های استخراج شده با نرم افزار MAXQDA نشان داده و تحلیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1. قرآن کریم
  2. ابن‌خلدون، عبدالرحمان، مقدمه ابن‌خلدون، ترجمۀ محمد پروین گنابادی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1379ش.
  3. توین بی، آرنولد، بررسی تاریخ تمدن، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران، انتشارات مولی، 1366ش.
  4. جمعی از نویسندگان، جستارهایی در زندگی و مبارزات امام خامنه‌ای (پیش از انقلاب)، تهران، مؤسسه پژوهشی- فرهنگی انقلاب اسلامی، 1397ش.
  5. حداد عادل، غلامعلی، معنویت در تمدن اسلامی، تهران، سروش، 1392ش.
  6. خامنه‌ای، سید علی، خون دلی که لعل شد، ترجمۀ محمد حسین باتمان غلیج، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، 1397ش.
  7. خامنه‌ای، سید علی، طرح کلی اندیشۀ اسلامی در قرآن، قم، انتشارات صهبا، 1389ش.
  8. سید احمدخان، رشید، بیداری اسلامی: از سید جمال الدین اسدآبادی تا انقلاب ایران، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران، نشر قومس، 1390ش.
  9. طباطبایی، سید محمد حسین، اصول فلسفه و رئالیسم، تهران، انتشارات اسلامیه، 1365ش.
  10. فرانک، ویکتور، در جستجوی معنا، ترجمۀ کامران بهادری، تهران، انتشارات دنیای نو، 1385ش.
  11. فولادی، محمود، تمدن و معنویت، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1389ش.
  12. مورگان، دیوید، تاریخ مختصر امپراطوری‌های اسلامی، ترجمۀ محمد ابراهیم باستانی پاریزی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1388ش.
  13. مصباح یزدی، محمد تقی،آموزش عقاید، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1380ش.
  14. هودگسون، مارشال جی. اس، پروژۀ اسلام: تعبیری دیگر از سرگذشت مسلمانان در گسترۀ تاریخ، ترجمۀ سید محمد آوینی، جلد اول، تهران، نشر سوره مهر، 1394ش.
  15. ابراهیمی، داوود، «نقش ارزش‌های اخلاقی در تمدن‌سازی»، مطالعات تمدنی، س 5، ش17، 1399ش، صص135- 112.
  16. حسینی، بهنام، «مقاومت معنوی دربرابر سلطه فرهنگی»، مطالعات فرهنگی، س10، ش37، 1400ش، صص 92- 75.
  17. رحیمی، محمد، «مقاومت در برابر ظلم و ستم از دیدگاه قرآن»، مطالعات قرآنی، س 12، ش47، 1401ش، صص 95- 78.
  18. محمودی، سارا، «نقش امید و معنویت در سلامت روان»، روان‌شناسی مثبت‌گرا، س 4، ش15، 1397، صص 83 – 70.
  19. محمدی، فاطمه، «نقش معنویت در تاب‌آوری جوامع در برابر بحران‌ها»، مددکاری اجتماعی، س 15، ش57، 1398ش، صص115- 100.
  20. نقیبی، علی، «معنویت و احیای تمدن اسلامی»، پژوهش‌های قرآنی، س 22، ش84، 1402ش، صص 170- 150.
  21. Berelson, B., Content analysis in communication research. Glencoe, Ill: Free Press, 1952.
  22. Creswell, J. W, Educational research: Planning, conducting and evaluating quantitative and qualitative research. Boston, MA: Pearson Education, 2012.
  23. Elo, S., & Kyngäs, H. The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 2008, 107-115.
  24. Braun, V., & Clarke, V. Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research inPsychology, 3, 2006, 77–101. doi: 1191/1478088706qp063oa.
  25. Tracy, S. J, Qualitative research methods: Collecting evidence, crafting analysis, communicating impact. Oxford: Wiley-Blackwell, 2013.
  26. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. Naturalistic inquiry. Newbury Park, CA: Sage, 1985.
  27. Manning, J., & Kunkel, A. Making meaning of meaning-making research: Using qualitative research for studies of social and personal relationships. Journal of Social and Personal, 2014.
  28. Janis, Irving L. “The Problem of Validating Content Analysis.” 1949, In: pp. 55–82.
  29. Khamenei.ir

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار