آموزه‌های ایجابی اسلامی و ارتقای سلامت روان در بازار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

چکیده

بازار به‌عنوان یکی از کانون‌های حیاتی جامعه، نه تنها نقش محوری در مبادلات اقتصادی ایفا می‌کند، بلکه تأثیرات عمیق فرهنگی و اجتماعی بر زندگی انسان‌ها دارد. دستیابی به کارکردهای مثبت و ارزشمند این نهاد، در گرو سلامت روانی حاکم بر آن است. از سوی دیگر انسان معمولاً سودجوست و بازار نیز محل فعالیت بازرگانی و تلاش برای کسب سود است. در نتیجه، می‌تواند به محلی پر تنش تبدیل شده و آرامش روان انسان را بر هم زند. از این روی، جستار حاضر راهکارهای دینی برای مدیریت تعارض میان کسب سود و آرامش درونی را مورد بررسی قرار داده و این نکته واکاوی شده که آموزه‌ها و دستورالعمل‌های اسلامی چگونه با ایجاد نظام‌مندی رفتاری (مبتنی بر قناعت، صداقت، ذکر الهی و سایر دستورات) هم‌سویی پایدار میان منافع اقتصادی و ثبات هیجانی بازرگان در محیط بازار برقرار می‌کنند و چه تأثیری در تأمین سلامت روان بازار دارند.
این پژوهش با پذیرش اصل عدالت، ارزشگذاری برای فعالیت بازرگانی و با مطالعۀ مقررات ایجابی در زمینۀ بازرگانی مانند: لزوم یاد خدا در بازار، پایبندی به تعهدات، عرضۀ کالای مرغوب، صداقت محوری و قناعت، به تبیین مؤلفه‌های ایجابی تأمین‌کنندۀ سلامت روان در بازار اسلامی پرداخته است. مؤلفه‌هایی که با توسعۀ مفهومی سود (مادی+معنوی+اخروی) در تأمین سلامت روان بازار مؤثرند.این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با واکاوی آموزه‌های قرآنی و متون اولیۀ اسلامی، در پی ارائۀ تصویری از بازار اسلامی توأم با آرامش، اطمینان خاطر و بهزیستی روان‌شناختی پایدار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1.  * قرآن کریم.

    ** نهج البلاغه.

    1. ابراهیم حسن، حسن، تاریخ الاسلام السیاسی و الدینی و الثقافی و الاجتماعی، بیروت، دار الجیل، 1996م.
    2. ابن براج، قاضی عبد العزیز، المهذب، تحقیق: جعفر سبحانی، قم، جامعه مدرسین، 1406 ق.
    3. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، مصحح: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چ 3، 1363ش.
    4. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، قم، نشر ادب الحوزه، 1363ش.
    5. احمدی‌فر و محمدعلی رضایی اصفهانی، «تأمین بهداشت روانی اقتصاد و تقویت آن از منظر آموزه‌های دینی»، پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، ش4، 1390ش، صص27-17.
    6. آذربایجانی، مسعود؛ موسوی اصل، سید مهدی، درآمدی بر روان‌شناسی دین، قم، نشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1398ش.
    7. امامی، محمد، «بررسی نظارت بر بازار در آموزه‌های نبوی و علوی»، الهیات و حقوق، ش 21 و 22، 1385ش، 194-171.
    8. باباپور خیرالدین، جلیل، پور شریفی، حمید، غباری بناب، باقر، بهرامی، محسن، «رابطه دلبستگی بزرگسالی و دلبستگی به خدا با سلامت روانشناختی با میانجیگری تاب‌آوری»، مجله روانشناسی، س ۲۱، ش۴، 1396ش، صص 383-369.
    9. معزی ملایری، اسماعیل، جامع احادیث الشیعة، قم، مهر، 1373.
    10. پادشاه، محمد، فرهنگ جامع فارسی، بی‌جا، کتابفروشی خیام، 1363 ش.
    11. حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، تهران، مکتبة الاسلامیه، 1403ق.
    12. حسینی، سید حسن، روان‌شناسی سلامت از دیدگاه اسلام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1396ش.
    13. حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة، تحقیق: مؤسسة النشر الإسلامی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1413ق.
    14. خدایاری‌فرد، محمد و دیگران، روان‌شناسی دین با رویکرد اسلامی، تهران، سمت، ۱۳۹۴ش.
    15. خدایاری‌فرد، محمد؛ غباری بناب، باقر، روان‌شناسی مثبت‌گرا با رویکرد اسلامی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۹۵ش.
    16. دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، تهران، چاپ سیروس، 1336ش.
    17. رابینسون، جیمز، مک کورمیک دبورا ج، راهنمای جامع بهداشت روانی و سلامت جسمانی، ترجمۀ شهلا پزشک و ژانت هاشمی آذر، تهران، ارجمند، 1395ش.
    18. ری شهری، محمد، میزان الحکمة، ج2، قم، دار الحدیث، بی‌تا.
    19. سالاری‌فر، محمدرضا، بهداشت روانی با نگرش به منابع اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش.
    20. صدوق، ابی جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه القمی، من لا یحضره الفقیه، تصحیح: علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، 1404ق.
    21. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی التفسیر القران، قم، دار احیاء، 1368ش.
    22. طباطبایی، سید محمد حسین، فلسفه اقتصاد اسلام، گردآورنده: ح توانا، تهران، مؤسسه مطبوعاتی عطائی، 1361ش.
    23. طبری، ابی جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم والملوک، بیروت، دار الاعلمی، بی‌تا.
    24. طبیبیان، محمد، اقتصاد خرد پیشرفته؛ مباحثی از مبانی نظری و کاربرد آن، تهران، پیشبرد، 1368ش.
    25. طوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن، تهذیب الأحکام، تهران، دارالکتب الإسلامیة، 1365ش.
    • فرهنگ، منوچهر، فرهنگ علوم اقتصادی، تهران، اراده، 1363ش.
    1. قربانی، میلاد و همکاران، «فرایند اثر گذاری ذکرهای مذهبی بر کاهش استرس»، تعالی بالینی، دوره نهم، ش 1، 1398ش، صص15-1.
    2. کلینی، ابی جعفر محمد بن یعقوب، الکافی، ج1و5، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1388ش.
    3. متقی هندی، علی بن حسام الدین،کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج4، بی‌جا، موسسة الرسالة، چ 5، 1401ق.
    4. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1983م.
    5. محقق داماد، سید مصطفی، اصل لزوم در عقود و مجاری آن در فقه امامیه، تحقیقات حقوقی، ش 11 و 12، پاییز و زمستان 1371، صص79-45.
    6. مغربی تمیمی، نعمان بن محمد، دعائم الاسلام، قم، موسسة آل البیت ع، 1385ق.
    7. نصرتی، فاطمه، جعفری اردی، ثریا، غباری بناب، باقر، «اثربخشی آموزش خودنظارتی با رویکرد مراقبه اسلامی بر خویشتنداری دانشجویان دختر دانشگاه تهران»، پژوهش در دین و سلامت، دوره 6، ش 2، تابستان 1399، صص36-20.
    8. American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR).Washington, DC: American Psychiatric Association, 2022.
    9. Joshanloo, Mohsen; Weijers, Dan, A two-dimensional conceptual framework for understanding mental well-being. PLOS ONE, 14(9), e0221385, 2019.
    10. Kasser, Tim, Materialistic values and goals, Annual Review of Psychology, 67, 2016, p489–514.
    11. Lachman, M. E., & Weaver, S. L, The sense of control as a moderator of social class differences in health and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 74(3), 1998, p763–773.
    12. Ryff, C. D, Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being.Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1989, p1069–1081.
    13. Seligman, Martin E.P, Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being.New York: Free Press, 2011.
    14. World Health Organization, World mental health report: Transforming mental health for all.Geneva: WHO, 2022.